تناهى علل قابلى بيانى كه در گذشته عرض شد در مقام اثبات علت نهايى در باب علل فاعليه بود ، و برهانى كه « برهان وسط و طرف » خوانده مىشود [ توضيح داده شد ] . در سطر اول اين فصل گفته بودند « فى تناهى العلل الفاعلية والقابلية » يعنى بحث در تناهى علل است ، اعم از علل فاعلى و علل قابلى . در ضمن بحث نيز گفتند كه بحث ما در تناهى جميع علل است چه فاعلى و قابلى و چه صورى و [ غايى ] . ابتدا در بارهء علل فاعلى بحث را ايراد كردند . اكنون مىخواهند بحث را در بارهء علل قابلى ادامه دهند . علت قابلى از علت قابلى چنين تعبير مىشود : « ما منه‌الشىء » آن كه وجود شئ از اوست ، يعنى آن كه قابل وجود اين شئ بوده و وجود او را قبول كرده و گرفته است . اينجاست كه تعبيرى در اين زمينه از ارسطو بوده است كه بعدها در ميان شارحان كلام ارسطو مورد بحث قرار گرفته و موجب يك سلسله اشتباهات شده است . به هر حال ابهامى در كلام ارسطو بوده است . بعدها شارحان كلام ارسطو خواسته‌اند مطلب را طورى بشكافند كه روشن شود . شيخ نيز كمتر در اين فصل و بيشتر در فصل بعد